Lễ hội đua thuyền sông Cà Ty - Khí phách vươn khơi ngày xuân của ngư dân Phan Thiết
NSSC Lâm ĐồngĐăng: Cập nhật lần cuối: 14 phút đọc

Giữa tiết trời nắng ấm đầu năm mới nơi dải bờ biển cực Nam Trung Bộ, lễ hội đua thuyền sông Cà Ty là sự kiện văn hóa thể thao truyền thống mở màn cho chuỗi sinh hoạt mùa xuân sôi động của cộng đồng ngư dân Phan Thiết. Trên dòng sông Cà Ty hiền hòa chảy xuyên qua lòng đô thị biển, những cuộc tranh tài đua thuyền nam truyền thống và đua thúng chai vào chiều mùng 2 Tết Nguyên đán luôn thu hút hàng vạn người dân cùng du khách đứng chật kín hai bên bờ kè reo hò cổ vũ.
Cội nguồn lịch sử hình thành lễ hội đua thuyền sông Cà Ty
Lịch sử ra đời của lễ hội đua thuyền sông Cà Ty gắn kết máu thịt với quá trình khai phá vùng cửa biển Phan Thiết của những cộng đồng cư dân vạn chài từ hàng trăm năm trước. Từ một nghi thức cầu mùa mộc mạc của các xóm lưới ven cửa sông, hội đua ghe đầu xuân đã vươn lên thành biểu tượng văn hóa đại diện cho ý chí kiên cường trước sóng cả.
Dòng sông Cà Ty và mạch nguồn văn hóa vạn chài
Bắt nguồn từ vùng núi cao phía tây bắc rồi uốn lượn qua đồng bằng ven biển trước khi đổ ra cửa biển Thương Chánh, dòng sông Cà Ty đóng vai trò là huyết mạch giao thương và chiếc nôi văn hóa của đô thị Phan Thiết. Hai bên bờ sông là nơi quần tụ của các làng chài cổ kính như Đức Thắng, Đức Nghĩa, Lạc Đạo, Bình Hưng, Hưng Long và Phú Trinh. Dọc theo dòng chảy lịch sử ấy, nhiều di sản tiêu biểu đã hình thành, từ cụm kiến trúc Chăm Pa tại tháp Pô Sah Inư Phan Thiết ở cửa biển Phú Hài cho tới không gian giáo dục yêu nước tại di tích Trường Dục Thanh Phan Thiết nằm sát bờ sông.
Đối với các thế hệ ngư dân Phan Thiết, con sông vừa là nơi neo đậu ghe thuyền tránh trú bão giông sau mỗi chuyến hải trình vươn khơi hướng về đảo Phú Quý hay vùng biển Mũi Kê Gà, vừa là không gian thực hành tín ngưỡng thiêng liêng. Sau những tháng ngày đánh bắt cá cơm cung cấp cho làng nước mắm Phú Hài Phan Thiết để chế biến nên đặc sản nước mắm Phan Thiết trứ danh, các vạn chài chọn dịp Tết Nguyên đán khi thuyền bè về bến sum họp để tổ chức hội đua ghe, rèn luyện thể lực trước khi mở biển đầu năm.
Ý nghĩa tâm linh của hội xuân chiều mùng 2 Tết
Theo phong tục cổ truyền duy trì qua nhiều thập kỷ, thời điểm cử hành hội đua luôn được ấn định vào đúng chiều mùng 2 Tết Nguyên đán hằng năm. Trong quan niệm của cư dân miền biển, ngày mùng 1 Tết dành cho gia đình dâng hương cúng tổ tiên và lễ bái tại các đình vạn, còn chiều mùng 2 Tết là lúc toàn thể cộng đồng mở hội khai xuân trên mặt nước để đánh thức sinh khí đất trời. Tiếng trống giòn giã cùng nhịp chèo rẽ sóng ngay ngày đầu năm mang ý nghĩa mở ra một mùa biển mới hanh thông.
Tín ngưỡng cầu an trong hội đua thuyền đầu xuân gắn kết mật thiết với hệ thống lễ hội biển của ngư dân địa phương, tiêu biểu là lễ hội Cầu ngư Vạn Thủy Tú Phan Thiết và lễ hội Nghinh Ông Phan Thiết nơi thờ phụng thần Nam Hải tại dinh Vạn Thủy Tú. Nếu các kỳ lễ Cầu ngư và Nghinh Ông nghiêng về nghi thức tế lễ cổ truyền và diễn xướng bả trạo, thì hội đua thuyền ngày Tết là màn biểu dương sức mạnh tập thể sống động nhất của các vạn chài, gửi gắm ước nguyện mưa thuận gió hòa, tôm cá đầy khoang.
Không gian đường đua đường thủy tại lễ hội đua thuyền sông Cà Ty
Không gian tổ chức lễ hội đua thuyền sông Cà Ty tận dụng lợi thế cảnh quan dòng sông rộng thoáng chảy giữa trung tâm thành phố Phan Thiết, tạo nên một vũ đài thể thao mặt nước tự nhiên ngoạn mục. Sự kết hợp giữa mặt sông xanh biếc, những cây cầu rợp cờ hoa và hai bờ kè kiên cố giúp hàng vạn khán giả quan sát trọn vẹn từng pha bứt tốc.

Cung đường sóng nước trung tâm thành phố Phan Thiết
Đoạn sông làm đường đua chính thức trải dài từ hạ lưu cầu Dục Thanh đến cầu Trần Hưng Đạo và mở rộng về phía cầu Lê Hồng Phong tùy theo cự ly thi đấu. Đây là khúc sông có lòng dẫn thẳng, mặt nước rộng thoáng và chịu ảnh hưởng trực tiếp của thủy triều cửa biển. Vào buổi chiều mùng 2 Tết, khi thủy triều dâng cao làm mặt sông đầy đặn trong nắng xuân, toàn bộ đường đua rực rỡ với hàng trăm lá cờ Tổ quốc, cờ hội ngũ sắc tung bay trên thành cầu và dọc hai bên lan can bờ kè.
Trên mặt nước, ban tổ chức bố trí hệ thống phao tiêu, cọc cờ định hướng và các điểm rẽ quay vòng gần cầu Dục Thanh cùng cầu Trần Hưng Đạo. Dọc hai tuyến đường chạy sát bờ sông là đường Trưng Trắc và đường Trưng Nhị, người dân địa phương và du khách từ khắp các vùng như danh thắng Mũi Né Phan Thiết hay khu vực Dinh Thầy Thím La Gi Bình Thuận đổ về đứng ken đặc cổ vũ. Những tàu đánh cá công suất lớn neo đậu gần cảng cá Cồn Chà cũng treo cờ rực rỡ, tạo nên phông nền đặc trưng của đô thị biển.
Đội hình tranh tài từ các phường xã ven biển
Lực lượng nòng cốt làm nên sức hấp dẫn cho mỗi mùa giải là các đội thuyền đại diện cho những phường, xã có truyền thống nghề biển lâu đời tại Phan Thiết. Hằng năm, giải đấu quy tụ từ chín đến mười hai đội thuyền nam tinh nhuệ đến từ Lạc Đạo, Đức Thắng, Đức Nghĩa, Bình Hưng, Hưng Long, Phú Tài, Phú Trinh, Phú Hài, Hàm Tiến, Mũi Né, Thanh Hải và Tiến Thành. Mỗi địa phương đều xem đội thuyền của mình là niềm tự hào danh dự của cả cộng đồng vạn chài trong ngày đầu năm mới.
Các vận động viên được tuyển chọn đều là những ngư dân Phan Thiết trẻ khỏe, sở hữu cơ bắp rắn chắc và kinh nghiệm dày dặn trước sóng gió ngoài khơi. Trước Tết khoảng hai đến ba tuần, dù bận rộn với những chuyến biển cuối năm và chuẩn bị nguồn hải sản khô như mực một nắng Phan Thiết, các tay chèo vẫn tập trung về bến sông Cà Ty mỗi buổi chiều để tập luyện ghép đội hình và khớp nhịp trống chèo. Mỗi đội khoác màu áo đồng phục và mũ thi đấu riêng biệt, giúp khán giả dễ dàng nhận diện cổ vũ khi những mũi thuyền lao vút trên mặt nước.
Các nội dung tranh tài kịch tính tại lễ hội đua thuyền sông Cà Ty
Điểm nhấn cuốn hút nhất của lễ hội đua thuyền sông Cà Ty nằm ở hệ thống nội dung thi đấu kết hợp hài hòa giữa tốc độ bùng nổ ở cự ly ngắn, sức bền chiến thuật ở cự ly quay vòng và kỹ nghệ khéo léo trên thuyền thúng tròn. Cả hai bộ môn đua thuyền nam truyền thống và đua thúng chai đều phản ánh chân thực kỹ năng lao động nghề cá của cư dân vùng biển.
Kỹ thuật chèo thuyền nam đồng hàng và quay vòng
Ở nội dung đua thuyền nam truyền thống, những chiếc thuyền đua đóng bằng gỗ tốt có dáng thon dài như con thoi, mũi và lái vuốt nhọn vươn cao để giảm lực cản của nước. Trên mỗi thuyền bố trí từ hai mươi hai đến hai mươi sáu vận động viên ngồi thành hai hàng dọc đối xứng, tay nắm chắc mái dầm gỗ bản rộng, cùng ba vị trí chỉ huy gồm người cầm lái ở đuôi thuyền, người đánh trống bắt nhịp ở giữa thuyền và người tát nước giữ nhịp mũi.
Các đội tranh tài ở hai thể thức chính là đua đồng hàng cự ly ngắn (300m, 500m) đòi hỏi tốc độ xuất phát thần tốc, và đua quay vòng cự ly dài (1.200m, 1.700m) đòi hỏi sức bền cùng kỹ thuật bẻ lái qua cọc tiêu điêu luyện. Khi cờ lệnh phất xuống kèm tiếng trống khai cuộc vang rền, hàng trăm mái chèo cắm sâu xuống mặt nước, kéo mạnh đồng loạt khiến bọt nước tung trắng xóa. Gay cấn nhất là ở cự ly quay vòng khi các mũi thuyền lao sát nhau vào khúc cua quanh phao tiêu gần cầu Dục Thanh hoặc cầu Trần Hưng Đạo, đòi hỏi người cầm lái ghì chặt cần lái dài để xoay mũi thuyền một góc 180 độ thật gọn mà không va chạm.

Nghệ thuật điều khiển thúng chai và lắc thúng
Bên cạnh đua thuyền dài, nội dung đua thúng chai (gồm chèo thúng, quấy thúng và lắc thúng đơn nam, đôi nam cự ly 300m, 500m và 1.200m) tôn vinh kỹ năng cá nhân bậc thầy của người ngư dân. Chiếc thúng chai đan bằng nan tre cật dẻo dai, trét kín chống thấm nước, có đáy tròn đường kính khoảng 1,5m đến 1,8m và hoàn toàn không có bánh lái định hướng.
Dưới đôi chân trần vững chãi của các vận động viên từ Mũi Né, Hàm Tiến, Phú Hài hay Tiến Thành, chiếc thúng tròn lướt thẳng về phía trước với tốc độ đáng kinh ngạc:
- Kỹ thuật chèo thúng và quấy thúng: Vận động viên đứng hoặc quỳ một chân sát vành trước, hai tay cầm mái dầm dài khoát nước hình số tám liên hoàn trước mũi thúng để tạo lực kéo tịnh tiến và triệt tiêu lực xoay ngang của thân thúng tròn.
- Kỹ thuật lắc thúng điêu luyện: Ở nội dung lắc thúng, vận động viên đứng dạng hai chân bám chặt lên hai bên vành thúng, dùng lực hông, đầu gối và cổ chân nhún nghiêng qua lại nhịp nhàng kết hợp xoay nhẹ mái dầm làm chiếc thúng chao đảo sát mặt nước nhưng vẫn rẽ sóng lao vút về đích.
| Hạng mục thông tin | Nội dung đua thuyền nam truyền thống | Nội dung đua thúng chai (chèo, quấy, lắc thúng) |
|---|---|---|
| Thời gian tổ chức | Chiều mùng 2 Tết Nguyên đán hằng năm | Chiều mùng 2 Tết Nguyên đán (diễn ra xen kẽ và nối tiếp đua thuyền) |
| Không gian đường đua | Sông Cà Ty (đoạn từ cầu Dục Thanh đến cầu Trần Hưng Đạo) | Sông Cà Ty (khu vực trung tâm giữa cầu Dục Thanh và cầu Trần Hưng Đạo) |
| Phương tiện thi đấu | Thuyền gỗ truyền thống dáng thon dài, sơn màu theo từng phường xã | Thúng chai hình tròn đáy bầu gắn số hiệu thi đấu |
| Quy mô vận động viên | Đội hình tập thể từ 22 đến 26 tay chèo, người lái và người giữ nhịp | Cá nhân (đơn nam) hoặc cặp vận động viên phối hợp (đôi nam) |
| Cự ly tranh tài chính | Đua đồng hàng 300m, 500m và đua quay vòng 1.200m, 1.700m | Chèo thúng, quấy thúng và lắc thúng cự ly 300m, 500m, 1.200m |
| Kỹ năng cốt lõi | Sức mạnh tập thể, sự đồng đều nhịp dầm và chiến thuật cua phao tiêu | Giữ thăng bằng trọng tâm, cảm giác mặt nước và lực lắc hông khéo léo |
Sức sống di sản văn hóa biển của lễ hội đua thuyền sông Cà Ty
Trải qua nhiều thập kỷ duy trì, lễ hội đua thuyền sông Cà Ty đã kết tinh thành di sản văn hóa phi vật thể sống động của vùng biển Nam Trung Bộ. Sự kiện đóng vai trò là sợi dây gắn kết cộng đồng bền chặt và tạo điểm nhấn văn hóa đặc sắc trong bức tranh lễ hội đa sắc màu của tỉnh Lâm Đồng.
Tinh thần thượng võ và gắn kết cộng đồng biển
Trong đời sống tinh thần của cư dân Phan Thiết, chiều mùng 2 Tết đã trở thành cuộc hẹn văn hóa không thể thiếu của mọi gia đình. Sau bữa cơm sum họp đầu năm với những thức quà truyền thống như lẩu thả Phan Thiết, bánh căn Phan Thiết, bánh canh chả cá Phan Thiết, bánh quai vạc Phan Thiết hay nhâm nhi bánh rế Phan Thiết Bình Thuận cùng cốm sữa Phan Thiết, người dân đều nô nức ra bờ sông Cà Ty xem hội đua ghe. Không khí cổ vũ cuồng nhiệt thấm đẫm tình làng nghĩa xóm giúp thắt chặt đoàn kết cộng đồng trước mùa ra khơi mới.
Tinh thần thượng võ trên sông nước Cà Ty còn tiếp nối truyền thống lịch sử hào hùng của vùng đất Phan Thiết — nơi đầu thế kỷ XX các bậc chí sĩ yêu nước như Nguyễn Trọng Lội, Nguyễn Quý Anh và Hồ Tá Bang đã khởi xướng lịch sử Công ty Liên Thành và phong trào Duy Tân tại Phan Thiết năm 1906. Thế hệ trẻ hôm nay luôn tự hào nhìn ngắm các tay chèo quê hương tranh tài với ý chí quyết tâm cao nhất, giữ trọn phẩm chất dũng cảm và nghĩa tình của cư dân miền biển.
Bảo tồn và phát huy di sản hội xuân biển
Trong tổng thể không gian văn hóa từ cao nguyên xuống vùng duyên hải, hội đua thuyền mùng 2 Tết trên sông Cà Ty tạo nên sự đối xứng hài hòa bên cạnh các lễ hội bản địa như Festival Hoa Đà Lạt, lễ hội cồng chiêng người K'Ho, lễ hội Katê tháp Pô Sah Inư hay lễ hội Dinh Thầy Thím. Chính quyền địa phương luôn chú trọng bảo tồn quy chuẩn đóng thuyền truyền thống, nâng cấp cảnh quan hai bờ kè và bảo đảm an toàn đường thủy. Nhằm gìn giữ và lan tỏa kho tàng tri thức di sản văn hóa vùng miền, cổng thông tin Lâm Đồng NSSC liên tục cập nhật các hồ sơ bách khoa chuyên sâu phục vụ công tác tra cứu của cộng đồng.
Khép lại buổi chiều xuân rộn rã tiếng trống hội và tiếng reo hò vang dậy hai bờ sông, lễ hội đua thuyền sông Cà Ty luôn để lại dư âm sâu đậm về sức sống mãnh liệt của văn hóa vạn chài miền biển. Hình ảnh những con thuyền rẽ sóng lao vút giữa cầu Dục Thanh và cầu Trần Hưng Đạo cùng những màn đua thuyền nam truyền thống, đua thúng chai và lắc thúng điêu luyện của ngư dân Phan Thiết vào chiều mùng 2 Tết Nguyên đán trên dòng sông Cà Ty mãi là biểu tượng kiêu hãnh của khát vọng vươn khơi bám biển trường tồn qua năm tháng.
NSSC Lâm Đồng
lamdong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Lâm Đồng.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Lâm Đồng.
Bài liên quan
Lễ hội cồng chiêng người K'Ho - Thanh âm đại ngàn dưới chân núi Langbiang
Lễ hội cồng chiêng người K'Ho dưới chân núi Langbiang tôn vinh bộ chiêng đồng sáu chiếc, nghi lễ cúng thần Yàng, điệu múa xoang và men rượu cần truyền thống.
Nước mắm Phan Thiết - Tinh hoa ba thế kỷ ủ chượp cá cơm nơi miền biển nắng gió
Nước mắm Phan Thiết lưu giữ hơn 300 năm kỹ nghệ ủ chượp cá cơm than cùng muối biển trong thùng lều gỗ bằng lăng và tĩn gốm truyền thống vùng duyên hải.
Cà phê Cầu Đất Đà Lạt - Tinh hoa hạt Arabica trăm năm trên đỉnh sương mù
Cà phê Cầu Đất Đà Lạt sinh trưởng ở độ cao 1.650m quanh năm mây phủ, kết tinh hương hoa thanh tao và vị chua thanh trái cây từ các đồn điền Arabica trăm năm.



