Bỏ qua đến nội dung

Làng nghề ươm tơ dệt lụa Bảo Lộc - Sợi tơ vàng óng trên cao nguyên B'Lao

Nép mình giữa cao nguyên B'Lao bạt ngàn nương dâu xanh ngát, làng nghề ươm tơ dệt lụa Bảo Lộc từ lâu đã được mệnh danh là thủ phủ tơ tằm của Việt Nam. Từng thớ lụa óng ả mềm mại được dệt nên từ những sợi tơ tằm thượng hạng đã trở thành biểu tượng kiêu hãnh cho bàn tay khéo léo của người thợ xứ núi.

NSSC Lâm ĐồngĐăng: Cập nhật lần cuối: 12 phút đọc

Thợ dệt điều chỉnh từng sợi tơ tằm trắng muốt trên giàn máy dệt lụa hiện đại tại thành phố Bảo Lộc

Trải dài trên những triền đồi đất đỏ màu mỡ của vùng Nam Tây Nguyên, làng nghề ươm tơ dệt lụa Bảo Lộc đã khẳng định tên tuổi như một trung tâm sản xuất tơ lụa hàng đầu cả nước. Không chỉ kế thừa những tri thức canh tác tằm tang truyền thống của tiền nhân, các thế hệ thợ thủ công nơi đây đã không ngừng sáng tạo, kết hợp khéo léo giữa nguồn nguyên liệu thiên nhiên trác tuyệt với kỹ thuật dệt tiên tiến để tạo nên những tấm lụa óng ả rạng danh văn hóa Việt.

Cội nguồn hình thành làng nghề ươm tơ dệt lụa Bảo Lộc

Hành trình tạo dựng trung tâm tơ tằm sầm uất giữa lòng cao nguyên B'Lao là bản trường ca lao động đầy kiên trì và sáng tạo của người nông dân xứ trà hương. Nhờ sự bén duyên kỳ diệu giữa cây dâu tằm và điều kiện tự nhiên độc đáo, vùng đất này đã nhanh chóng chuyển mình thành cái nôi của ngành tơ lụa hiện đại.

Mảnh đất phù hợp cho nghề trồng dâu nuôi tằm

Bảo Lộc nằm trên bình nguyên trù phú ở độ cao hơn tám trăm mét so với mực nước biển, nơi được thiên nhiên ban tặng tầng đất bazan màu mỡ và nền khí hậu mát mẻ ôn hòa quanh năm với độ ẩm cao đặc trưng. Vào khoảng thập niên sáu mươi và bảy mươi của thế kỷ hai mươi, các chuyên gia nông nghiệp đã nhận thấy điều kiện tiểu khí hậu nơi đây vô cùng lý tưởng để phát triển cây dâu tằm lá dày và nuôi dưỡng giống tằm ăn lá cho kén đạt năng suất vượt trội.

Bên cạnh những đồi trà B'Lao Bảo Lộc xanh ngát bạt ngàn, những dải nương dâu xanh ngát cao nguyên dần mọc lên san sát bên các sườn đồi. Người dân từ nhiều vùng quê dệt vải truyền thống ở miền Bắc và miền Trung khi di cư lên lập nghiệp đã mang theo tình yêu tha thiết với nghề tằm tang, nhanh chóng thích nghi và mở rộng quy mô nông hộ trồng dâu nuôi tằm, tạo nền móng vững chắc cho cả chuỗi sản xuất sau này.

Hành trình vươn mình thành trung tâm tơ tằm cả nước

Bước sang thập niên tám mươi và chín mươi, với sự ra đời của các liên hiệp dâu tằm tơ quy mô lớn cùng các nhà máy chế biến tập trung, thành phố Bảo Lộc đã có bước đại nhảy vọt về sản lượng và chất lượng tơ sợi. Hàng loạt dây chuyền ươm tơ cơ khí và bán tự động tiên tiến của Nhật Bản, Hàn Quốc và Italy đã được đưa về lắp đặt, thay thế hoàn toàn cho phương thức kéo tơ thủ công bằng nồi đồng hay chậu sành xưa cũ.

Nhờ sự đầu tư bài bản và chiến lược nâng cấp công nghệ liên tục, Bảo Lộc nhanh chóng vươn lên chiếm lĩnh hơn bảy mươi phần trăm sản lượng tơ tằm của toàn quốc, chính thức được vinh danh là thủ phủ tơ lụa Việt Nam. Thành công rực rỡ này không chỉ tạo công ăn việc làm ổn định cho hàng vạn hộ nông dân và công nhân kỹ thuật mà còn định vị vững chắc thương hiệu lụa Việt trên bản đồ tơ tằm thế giới.

Công nhân vận hành hệ thống ươm tơ tự động rút từng sợi tơ mỏng manh từ kén tằm chín tại Bảo Lộc
Công nhân vận hành hệ thống ươm tơ tự động rút từng sợi tơ mỏng manh từ kén tằm chín tại Bảo Lộc

Kỹ nghệ ươm tơ độc đáo của làng nghề ươm tơ dệt lụa Bảo Lộc

Để tạo ra những sợi tơ đạt tiêu chuẩn quốc tế về độ mảnh, độ dai và độ bóng bẩy, quy trình ươm tơ tại làng nghề đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa máy móc hiện đại và sự nhạy bén, kinh nghiệm phong phú của người thợ. Mỗi công đoạn đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các thông số nhiệt độ và độ sạch của nguồn nước xử lý.

Tuyển chọn kén tằm đạt tiêu chuẩn chất lượng

Nguồn nguyên liệu đầu vào giữ vai trò sống còn đối với chất lượng tơ sợi. Những quả kén tằm vàng óng hoặc trắng ngà được thu mua từ các nông hộ trồng dâu phải trải qua khâu phân loại khắt khe bằng tay và máy quang học. Người thợ sẽ loại bỏ những kén đôi, kén thủng, kén dập hay kén biến màu để đảm bảo sự đồng nhất tuyệt đối về cấu trúc màng tơ.

Sau khi phân loại, kén tằm được sấy khô bằng luồng khí nóng ở nhiệt độ kiểm soát chính xác nhằm làm bất hoạt nhộng tằm bên trong mà không làm biến tính lớp chất keo sericin tự nhiên bao bọc quanh sợi tơ. Quá trình bảo quản kén khô trong kho thông thoáng giúp cho vỏ kén luôn tơi xốp, sẵn sàng bước vào công đoạn luộc kén để làm mềm các liên kết keo tơ một cách hoàn hảo.

Công nghệ ươm tơ tự động và kỹ thuật rút sợi

Điểm nhấn công nghệ của làng nghề Bảo Lộc chính là việc vận hành quy trình ươm tơ tự động thế hệ mới. Kén tằm sau khi luộc mềm trong bể nước nóng khoảng tám mươi độ C sẽ được đưa vào các khay xoay tròn liên tục để máy tự động dò tìm đầu mối sợi tơ mỏng manh. Tại đây, thiết bị định lượng thông minh sẽ tự động chập từ sáu đến tám sợi tơ đơn lẻ từ các kén khác nhau thành một sợi tơ tằm thô duy nhất có tiết diện đồng đều tuyệt đối.

Dưới sự giám sát tỉ mỉ của người công nhân, từng sợi tơ mảnh mai được cuốn lên các ống guồng với tốc độ cao mà không hề bị đứt đoạn hay vón cục. Nguồn nước dùng để ươm tơ tại Bảo Lộc là nguồn nước ngọt tự nhiên từ đầu nguồn các con suối vùng cao, có hàm lượng khoáng chất thấp giúp sợi tơ giữ trọn độ sáng bóng tự nhiên và độ dai dẻo trác tuyệt khi thành phẩm.

Thông số kỹ thuậtTiêu chuẩn quy trình ươm tơ Bảo LộcĐặc tính chất lượng thành phẩm
Giống kén tằmKén tằm lưỡng hệ và đa hệ nuôi bằng lá dâu sạch cao nguyênMàng kén dày, chiều dài sợi tơ đơn đạt từ 800 đến 1.200 mét
Nhiệt độ luộc kénNước nóng từ 75 đến 82 độ C duy trì tự độngKeo sericin mềm đều, sợi tơ nhả mượt mà không bị rối
Cơ chế chập sợiThiết bị cảm biến tự động chập 6 đến 8 sợi kén đơnSợi tơ đồng đều về tiết diện, độ bền kéo đứt vượt trội
Nguồn nước xử lýNước suối đầu nguồn tinh khiết lọc khử khoáng cặnGiữ trọn độ bóng tự nhiên, không làm ố vàng sắc tơ
Thành phẩm sợi tơTơ sống (raw silk) đạt tiêu chuẩn cấp cao quốc tếPhục vụ dệt các dòng lụa cao cấp như lụa satin, chiffon, taffeta

Nghệ thuật dệt lụa tinh xảo tại làng nghề ươm tơ dệt lụa Bảo Lộc

Sau khi những guồng tơ óng ả được hoàn thiện, hành trình biến sợi tơ thành những khúc vải lụa mềm mại chính là sân khấu biểu diễn tài năng của những người thợ dệt. Sự hòa quyện giữa công nghệ cơ khí chính xác và mỹ cảm nghệ thuật truyền thống đã tạo ra những tuyệt tác thời trang làm say đắm lòng người.

Vận hành khung cửi hiện đại dệt nên từng thớ lụa

Tại các phân xưởng dệt của Bảo Lộc, hàng trăm dàn máy dệt kiếm và máy dệt khí hiện đại hoạt động nhịp nhàng, tạo nên thanh âm rộn rã tràn đầy sức sống công nghiệp. Dưới bàn tay điều khiển tài hoa của các nghệ nhân dệt lụa B'Lao, hàng vạn sợi dọc và sợi ngang đan cài khít khao với mật độ chuẩn xác đến từng mi-li-mét.

Nếu như các nghệ nhân đồng bào dân tộc bản địa với nghề dệt thổ cẩm của người K'Ho và người Mạ Lâm Đồng tạo nên những tấm vải hoa văn hình học độc đáo bằng khung dệt thô sơ, thì thợ dệt Bảo Lộc lại làm chủ các kỹ thuật dệt hoa văn jacquard cầu kỳ trên nền lụa mỏng manh. Từ các dòng lụa tơ tằm trơn tru truyền thống cho đến lụa satin gấm hoa văn chìm nổi tinh vi, tất cả đều toát lên vẻ đẹp quý phái và trang nhã.

Vẻ đẹp óng ả mềm mại và đặc tính thoáng mát

Sản phẩm lụa tơ tằm tự nhiên cao cấp của Bảo Lộc sở hữu những ưu điểm vượt trội so với các loại vải sợi tổng hợp nhân tạo. Nhờ cấu trúc lăng kính tam giác tự nhiên của sợi tơ tằm, bề mặt vải có khả năng khúc xạ ánh sáng ở nhiều góc độ khác nhau, tạo nên hiệu ứng óng ánh lấp lánh đầy mê hoặc. Khi chạm tay vào từng thớ lụa, cảm giác mát lạnh, êm ái và mềm mại như nhung lụa vỗ về làn da.

Đặc tính sinh học của protein tơ tằm giúp vải lụa có khả năng thấm hút mồ hôi cực tốt, thông thoáng vào mùa hè oi bức và giữ nhiệt ấm áp vào những ngày đông se lạnh. Những tà áo dài thướt tha dệt từ lụa Bảo Lộc luôn là lựa chọn hàng đầu của phụ nữ Việt Nam trong các dịp lễ tết trọng đại, tôn vinh nét duyên dáng thanh lịch và cốt cách đoan trang của người phụ nữ Á Đông.

Nghệ nhân giới thiệu những khúc lụa tơ tằm óng ả thành phẩm bên cạnh những búp tơ tằm nguyên liệu Bảo Lộc
Nghệ nhân giới thiệu những khúc lụa tơ tằm óng ả thành phẩm bên cạnh những búp tơ tằm nguyên liệu Bảo Lộc

Sức sống bền bỉ của làng nghề ươm tơ dệt lụa Bảo Lộc

Không ngủ quên trên những thành tựu đã đạt được, làng nghề tơ lụa Bảo Lộc hôm nay đang không ngừng tự làm mới mình bằng các chiến lược đổi mới công nghệ, nâng tầm thương hiệu và kết nối chuỗi giá trị văn hóa với du lịch bền vững trên vùng đất Nam Tây Nguyên.

Chinh phục thị trường trong nước và quốc tế

Hiện nay, sản phẩm lụa Bảo Lộc không chỉ chiếm lĩnh thị trường nội địa mà còn xuất khẩu mạnh mẽ sang các thị trường khó tính bậc nhất thế giới như Nhật Bản, Pháp, Italy và Ấn Độ. Những thương hiệu thời trang cao cấp quốc tế đánh giá rất cao chất lượng tơ sợi Bảo Lộc nhờ độ thuần khiết tự nhiên, không pha tạp sợi hóa học và tuân thủ các chứng chỉ sinh thái môi trường toàn cầu.

Các doanh nghiệp dệt may địa phương đã tích cực hợp tác với các nhà thiết kế thời trang danh tiếng để đưa lụa tơ tằm lên các sàn diễn lớn trong các kỳ Festival Hoa Đà Lạt. Những bộ sưu tập áo dài lụa tơ tằm thướt tha lấy cảm hứng từ cảnh sắc thiên nhiên kỳ vĩ như thác Pongour Đức Trọng Lâm Đồng hay vẻ đẹp thơ mộng của thác Datanla Đà Lạt đã khẳng định vị thế đỉnh cao của tơ lụa Việt trong dòng chảy thời trang đương đại.

Gắn kết làng nghề với trải nghiệm du lịch văn hóa

Song song với hoạt động sản xuất công nghiệp, Bảo Lộc đang tích cực đẩy mạnh mô hình du lịch canh nông gắn liền với chuỗi giá trị dâu tằm tơ. Du khách khi về với xứ sở B'Lao không chỉ được thưởng thức hương trà nồng nàn hay hòa mình vào không khí trầm hùng của lễ hội Nhô Phú của người Mạ Bảo Lâm Lâm Đồng, mà còn được trải nghiệm trực tiếp quá trình hái lá dâu, cho tằm ăn rỗi và tận mắt ngắm nhìn những sợi tơ vàng óng lấp lánh dưới ánh nắng ban mai.

Dưới sự hỗ trợ xúc tiến và lan tỏa thông tin từ cổng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Lâm Đồng NSSC, các làng nghề ươm tơ dệt lụa đang từng bước số hóa quy trình truy xuất nguồn gốc, xây dựng không gian bảo tàng tơ lụa sống động và phát triển các sản phẩm lưu niệm thủ công mỹ nghệ tinh tế. Sự giao thoa giữa di sản nghề truyền thống và công nghệ hiện đại chính là bệ phóng vững chắc để tơ lụa xứ B'Lao tiếp tục vươn xa và tỏa sáng rực rỡ.

Trải qua nửa thế kỷ thăng trầm cùng nhịp sống kinh tế, làng nghề ươm tơ dệt lụa Bảo Lộc vẫn tràn đầy sức sống và tiếp tục dệt nên những dải lụa mềm mại vươn tầm năm châu. Từng sợi tơ vàng óng được nâng niu từ bàn tay cần mẫn của người thợ B'Lao không chỉ là sản vật quý báu của vùng đất bazan màu mỡ, mà còn là kết tinh rực rỡ của tinh thần sáng tạo và tình yêu di sản nghề thủ công truyền thống của dân tộc Việt Nam.

Chia sẻ:
LC

NSSC Lâm Đồng

lamdong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Lâm Đồng.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Làng nghề Lâm Đồng.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất