Bỏ qua đến nội dung

Đỉnh Langbiang Đà Lạt - Nóc nhà đại ngàn lưu giữ thiên tình sử K'Ho trên cao nguyên Lâm Viên

Sừng sững giữa vùng ranh giới tự nhiên phía bắc đô thị sương mù, đỉnh Langbiang Đà Lạt hội tụ hệ địa mạo núi lửa cổ đại cùng thảm rừng nguyên sinh á nhiệt đới đặc hữu. Danh thắng này vừa là vùng lõi sinh thái được UNESCO vinh danh vừa là không gian linh thiêng nuôi dưỡng cội nguồn văn hóa của các tộc người bản địa Nam Tây Nguyên.

NSSC Lâm ĐồngĐăng: Cập nhật lần cuối: 15 phút đọc

Toàn cảnh khối núi đôi hùng vĩ và biển mây trên đỉnh Langbiang Đà Lạt thuộc huyện Lạc Dương

Từ trung tâm phố núi ngược về hướng bắc khoảng mười hai ki-lô-mét theo cung đường uốn lượn qua những triền đồi thông xanh ngát thuộc địa phận huyện Lạc Dương, khối núi đôi đỉnh Langbiang Đà Lạt hiện ra uy nghi giữa biển mây trắng xóa. Nơi độ cao trên hai nghìn mét so với mực nước biển, quần thể danh thắng tự nhiên này mở ra tầm nhìn bao quát toàn bộ vùng thượng nguồn và lưu giữ những giá trị địa chất, sinh học quý giá bậc nhất vùng đất Lâm Đồng.

Vị trí địa lý và kiến tạo địa chất của đỉnh Langbiang Đà Lạt

Trên bản đồ địa hình khu vực cực nam dãy Trường Sơn, đỉnh Langbiang Đà Lạt đóng vai trò là bức bình phong tự nhiên đồ sộ che chắn phía bắc cho toàn bộ bồn địa Đà Lạt. Sự hiện diện của khối núi cao này không chỉ định hình chế độ khí hậu ôn đới núi cao mát mẻ quanh năm mà còn gắn liền với những cột mốc thám hiểm đầu tiên trong lịch sử hình thành Đà Lạt vào cuối thế kỷ mười chín.

Khối núi cao sừng sững tại huyện Lạc Dương

Xét về tọa độ hành chính, quần thể đỉnh Langbiang Đà Lạt nằm trên địa bàn thị trấn Lạc Dương thuộc huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng, cách khu vực trung tâm hồ Xuân Hương Đà Lạt khoảng mười hai ki-lô-mét về phía bắc. Trong lịch sử thám hiểm địa lý, chính từ việc quan sát khối núi đôi hùng vĩ này mà ngày 21 tháng 6 năm 1893, bác sĩ Alexandre Yersin đã băng qua những bản làng người Lạch để đặt chân lên cao nguyên Lâm Viên.

Về mặt địa mạo khu vực, khối núi đỉnh Langbiang Đà Lạt nằm ở phần rìa phía tây nam của khối núi lớn thuộc Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà Lâm Đồng. Nhờ địa thế vươn cao đột ngột từ mặt nền cao nguyên lên tới trên hai nghìn một trăm mét, dãy núi tạo nên sự phân hóa đai cao địa lý rõ rệt và phân chia lưu vực các dòng sông lớn vùng Tây Nguyên.

Tiến trình vận động địa chất hình thành mạch núi đôi

Dưới góc độ địa chất kiến tạo, khối núi đỉnh Langbiang Đà Lạt được hình thành qua các chu kỳ vận động tạo sơn và hoạt động magma xâm nhập mạnh mẽ vào đại Trung Sinh cách ngày nay hơn một trăm triệu năm. Cấu tạo nền đá cốt lõi của hai ngọn Núi Bà và Núi Ông chủ yếu gồm đá granit, granodiorit và đá phun trào ryolit, dacit có độ cứng rất cao, chịu đựng bền bỉ trước quá trình bào mòn nhiệt đới ẩm suốt hàng chục triệu năm.

Trải qua các đợt nâng cao địa chất tân kiến tạo trong kỷ Đệ Tứ, khối đá magma cổ đại tại đỉnh Langbiang Đà Lạt tiếp tục được đẩy trồi lên cao, tạo thành hai chóp núi hình nón đứng song hành. Lớp vỏ phong hóa tích tụ dày ở các bậc thềm chân núi và vùng thung lũng Trăm Năm, tạo nên tầng đất mùn alit núi cao giàu chất hữu cơ, thích hợp cho hệ thực vật lá kim và rừng rêu á nhiệt đới.

Nguồn mạch thủy văn nuôi dưỡng suối Đankia Suối Vàng

Với độ cao vượt trội đón nhận các luồng gió mùa mang hơi ẩm, khối núi đỉnh Langbiang Đà Lạt là nơi ngưng tụ mây mù và có lượng mưa cao bậc nhất vùng. Hàng trăm khe nước ngầm rỉ ra từ sườn Núi Bà và Núi Ông đã hợp lưu về phía tây bắc chân núi tạo nên hệ thống thủy văn suối Đankia Suối Vàng — nguồn cung cấp nước ngọt huyết mạch cho toàn bộ thành phố Đà Lạt và huyện Lạc Dương.

Dòng chảy từ chân đỉnh Langbiang Đà Lạt đổ xuống vùng thung lũng Đankia uốn lượn mềm mại giữa những đồi thông ba lá trước khi tích tụ thành hồ Đankia và hồ Suối Vàng rộng lớn. Hệ thống mạch nước ngầm từ chân dãy núi thiêng còn phân nhánh chảy về hướng nam, góp phần nuôi dưỡng các dòng suối nội đô và hệ thống thác nước phía nam đèo Prenn như thác Datanla Đà Lạt hay thắng cảnh hồ Tuyền Lâm.

Tiêu chí địa lý và sinh thái họcThông số tự nhiên và dữ liệu di sản ghi nhậnGiá trị khoa học và văn hóa tại tỉnh Lâm Đồng
Tọa độ hành chính và khoảng cáchThị trấn Lạc Dương, huyện Lạc Dương, cách trung tâm Đà Lạt 12 kmCửa ngõ sinh thái phía bắc của cao nguyên Lâm Viên
Cấu trúc ba đỉnh cao tiêu biểuĐỉnh Núi Bà (2.167 m), đỉnh Núi Ông (2.124 m) và đồi Radar (1.929 m)Quần thể núi đôi biểu tượng được mệnh danh là nóc nhà Đà Lạt
Nền tảng kiến tạo địa chấtĐá xâm nhập granit và đá phun trào ryolit, dacit đại Trung SinhĐịa hình núi cao dốc đứng hình thành qua vận động tạo sơn cổ đại
Hệ thống thủy văn chân núiThượng nguồn nuôi dưỡng dòng suối Đankia Suối Vàng và hồ ĐankiaCung cấp nguồn nước ngọt thiết yếu và điều hòa khí hậu vùng
Danh hiệu bảo tồn quốc tếVùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Langbiang (UNESCO, 2015)Nơi bảo tồn thông hai lá dẹt, lan hài và hàng trăm loài chim đặc hữu
Di sản văn hóa gắn liềnTruyền thuyết chàng K'Lang và nàng H'Biang của đồng bào K'HoCội nguồn tên gọi cao nguyên Langbiang và không gian văn hóa cồng chiêng

Cấu trúc ba đỉnh núi và cảnh quan đỉnh Langbiang Đà Lạt

Không phải là một ngọn núi đơn độc, quần thể đỉnh Langbiang Đà Lạt là một tổ hợp địa hình liên hoàn gồm các đỉnh núi cao trên dưới hai nghìn mét nối tiếp nhau từ vùng chân núi tại thung lũng Trăm Năm lên tới tận ranh giới rừng nguyên sinh. Mỗi cao điểm trong quần thể này đều mang một sắc thái cảnh quan và cấu trúc sinh thái riêng biệt.

Đỉnh Núi Bà và Núi Ông giữa biển mây đại ngàn

Trong cấu trúc địa hình của dãy núi đôi huyền thoại, đỉnh Núi Bà giữ vị trí cao nhất với độ cao tuyệt đối đạt hai nghìn một trăm sáu mươi bảy mét (2.167 m) so với mực nước biển, nằm kế bên là đỉnh Núi Ông đạt độ cao hai nghìn một trăm hai mươi tư mét (2.124 m). Nhìn từ xa ở mọi góc độ trên cao nguyên Lâm Viên, hai ngọn Núi Bà và Núi Ông luôn hiện lên sóng đôi hài hòa như biểu tượng của sự gắn kết vĩnh cửu giữa đất trời. Do nằm ở độ cao trên hai nghìn mét, phần chóp của hai đỉnh núi này quanh năm được bao phủ bởi những tầng mây mù dày đặc và luồng gió núi mát lạnh.

Hành trình tiếp cận đỉnh Núi Bà tại đỉnh Langbiang Đà Lạt đi xuyên qua những lối mòn tự nhiên dưới tán rừng thông ba lá chuyển tiếp sang kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi cao. Khi đứng trên cột mốc chóp đỉnh ở độ cao 2.167 mét vào những buổi bình minh quang đãng, toàn bộ không gian bên dưới mở ra một biển mây trắng bồng bềnh che phủ các thung lũng, chỉ để lộ những chóp núi xanh thẫm nhô lên như những hòn đảo giữa đại dương mây. Từ đây, mạch núi tiếp tục kéo dài về phía đông bắc nối liền với đỉnh Bidoup (cao 2.287 m) thuộc vùng rừng đặc dụng giáp ranh.

Toàn cảnh thung lũng và dòng suối Đankia Suối Vàng nhìn từ đỉnh Langbiang Đà Lạt
Toàn cảnh thung lũng và dòng suối Đankia Suối Vàng nhìn từ đỉnh Langbiang Đà Lạt

Hình 1 - Khung cảnh dòng suối Đankia Suối Vàng uốn lượn giữa những triền đồi thông nhìn từ khu vực đỉnh Langbiang Đà Lạt.

Tầm nhìn khoáng đạt từ đồi Radar xuống thung lũng

Nằm ở phía trước hai ngọn núi chính là đồi Radar với độ cao một nghìn chín trăm hai mươi chín mét (1.929 m) so với mực nước biển — cao điểm quan sát cảnh quan nổi tiếng bậc nhất trong quần thể đỉnh Langbiang Đà Lạt. Tên gọi của ngọn đồi này bắt nguồn từ việc nơi đây từng đặt một trạm thu phát sóng radar viễn thông vào thập niên 1960 nhờ vị trí thoáng đãng. Tuyến đường nhựa uốn lượn dài khoảng sáu ki-lô-mét từ cổng khu danh thắng tại thung lũng Trăm Năm dẫn lên tới đỉnh đồi Radar đi xuyên qua những vạt rừng thông cổ thụ thẳng tắp.

Từ khoảng sân rộng trên đỉnh đồi Radar, du khách có thể thu vào tầm mắt bức tranh toàn cảnh của vùng cao nguyên. Phía dưới chân đồi về hướng tây bắc là dòng suối Đankia Suối Vàng uốn khúc quanh co như dải lụa vàng óng ánh dưới nắng sớm, bao bọc lấy các buôn làng trù phú của huyện Lạc Dương, trong khi hướng nam là không gian kiến trúc đô thị Đà Lạt nối dài tới những vùng đồi trồng cà phê Cầu Đất Đà Lạt ở phía đông nam.

Thảm thực vật rừng thông và đa dạng sinh học

Quần thể đỉnh Langbiang Đà Lạt là nơi hội tụ sự chuyển tiếp sinh thái kỳ thú giữa hệ thực vật rừng lá kim ôn đới và rừng lá rộng thường xanh nhiệt đới núi cao. Ở đai cao từ một nghìn năm trăm mét tại thung lũng Trăm Năm lên tới khoảng một nghìn tám trăm mét quanh sườn đồi Radar, cảnh quan thống trị bởi những cánh rừng thông ba lá thuần loại. Khi lên tới độ cao trên một nghìn tám trăm mét tại sườn Núi Ông và Núi Bà, rừng thông nhường chỗ cho kiểu rừng rêu hỗn giao lá rộng – lá kim đặc hữu.

Trong tầng rừng già nguyên sinh trên đỉnh Langbiang Đà Lạt, các nhà thực vật học đã ghi nhận hàng trăm loài thực vật quý hiếm trong Sách Đỏ như thông hai lá dẹt (Pinus krempfii), pơ mu, đỗ quyên cổ thụ và hơn hai trăm loài phong lan rừng. Khu vực rừng trên Núi Bà còn được Tổ chức Bảo tồn Chim Quốc tế công nhận là Vùng chim đặc hữu của thế giới với sự xuất hiện của loài khướu đầu đen má xám và sẻ thông họng vàng quý hiếm.

Thảm thực vật rừng thông ba lá và hệ sinh thái núi cao tại đỉnh Langbiang Đà Lạt
Thảm thực vật rừng thông ba lá và hệ sinh thái núi cao tại đỉnh Langbiang Đà Lạt

Hình 2 - Hệ sinh thái rừng thông ba lá và thảm thực vật á nhiệt đới trù phú bao phủ các sườn núi thuộc đỉnh Langbiang Đà Lạt.

Thiên tình sử bản địa và văn hóa quanh đỉnh Langbiang Đà Lạt

Đối với cộng đồng cư dân người K'Ho (gồm các nhánh Lạch, Chil, Srê) sinh sống lâu đời dưới chân núi thuộc huyện Lạc Dương, đỉnh Langbiang Đà Lạt được tôn kính như ngọn núi Mẹ thiêng liêng gắn liền với thiên tình sử bất diệt truyền tụng qua bao thế hệ.

Truyền thuyết chàng K'Lang và nàng H'Biang của người K'Ho

Theo sử thi truyền miệng của người K'Ho dưới chân núi, danh xưng của đỉnh Langbiang Đà Lạt là sự ghép nối thiêng liêng từ tên của đôi trai gái trong truyền thuyết chàng K'Lang và nàng H'Biang. Thuở xa xưa, chàng K'Lang là tù trưởng dũng mãnh của bộ tộc Lạch cư trú dưới thung lũng, còn nàng H'Biang là con gái xinh đẹp của tù trưởng bộ tộc Chil sinh sống trên sườn núi cao. Trong một lần nàng H'Biang vào rừng hái quả bị đàn sói dữ tấn công, chàng K'Lang đã dũng cảm cứu mạng nàng, và từ đó hai người trao lời nguyện ước gắn bó trọn đời.

Do lời nguyền hiềm khích lâu đời giữa hai bộ tộc Lạch và Chil, cha nàng H'Biang kiên quyết phản đối cuộc hôn nhân, buộc chàng K'Lang và nàng H'Biang phải lên đỉnh núi cao dựng lều chung sống. Khi nàng H'Biang lâm bệnh nặng, chàng K'Lang quay về buôn làng tìm thuốc thì bị phục kích bắn tên độc; nàng H'Biang lao ra đỡ mũi tên thay chồng rồi trút hơi thở cuối cùng. Nước mắt chàng K'Lang khóc thương vợ tuôn chảy thành dòng suối lớn Đạ Nhim, còn thân xác hai người hóa thành hai ngọn Núi Ông và Núi Bà đứng sát bên nhau. Cảm phục trước mối tình cao cả ấy, cha nàng H'Biang đã xóa bỏ hận thù, thống nhất các nhánh Lạch, Chil, Srê thành dân tộc K'Ho đoàn kết và đặt tên cho khối núi đôi là Langbiang.

Không gian văn hóa cồng chiêng dưới chân núi thiêng

Trải qua hàng thế kỷ, tinh thần đoàn kết từ truyền thuyết chàng K'Lang và nàng H'Biang vẫn được cộng đồng người K'Ho tại thị trấn Lạc Dương và khu vực thung lũng Trăm Năm gìn giữ nguyên vẹn. Ngay dưới chân đỉnh Langbiang Đà Lạt là không gian bảo tồn sống động của lễ hội cồng chiêng người K'Ho — một bộ phận tiêu biểu của Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO vinh danh năm 2005.

Mỗi dịp kết thúc mùa thu hoạch lúa dưới chân Núi Bà và ven dòng suối Đankia Suối Vàng, các buôn làng người K'Ho tại huyện Lạc Dương lại long trọng tổ chức nghi thức lễ mừng lúa mới của người K'Ho Lâm Đồng để tạ ơn thần núi Langbiang và thần Lúa. Bên ánh lửa hồng dưới chân đồi Radar, tiếng chiêng sáu chiếc ngân vang hòa cùng điệu múa xoang của những sơn nữ trong trang phục dệt từ nghề dệt thổ cẩm của người K'Ho và người Mạ Lâm Đồng, bên ché rượu cần và món cơm lam gà nướng K'Ho Langbiang Lâm Đồng truyền thống.

Giá trị Khu dự trữ sinh quyển tại đỉnh Langbiang Đà Lạt

Vượt lên trên vai trò một điểm ngắm cảnh thiên nhiên kỳ vĩ, đỉnh Langbiang Đà Lạt ngày nay mang tầm vóc quốc tế khi trở thành hạt nhân sinh thái và biểu tượng định danh của khu dự trữ sinh quyển thế giới đầu tiên tại khu vực Tây Nguyên.

Danh hiệu Khu dự trữ sinh quyển thế giới UNESCO

Vào ngày 09 tháng 6 năm 2015, tại kỳ họp của Hội đồng Điều phối Quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển tổ chức tại Pháp, UNESCO đã chính thức công nhận Khu dự trữ sinh quyển thế giới Langbiang là khu dự trữ sinh quyển thế giới thứ chín của Việt Nam. Với tổng diện tích hơn 275.439 héc-ta trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, khu dự trữ sinh quyển này lấy tên gọi từ chính ngọn núi biểu tượng đỉnh Langbiang Đà Lạt để tôn vinh sự giao thoa hài hòa giữa bảo tồn đa dạng sinh học rừng nguyên sinh và gìn giữ bản sắc văn hóa bản địa.

Trong phân vùng chức năng của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Langbiang, quần thể đỉnh Núi Bà, Núi Ông tại huyện Lạc Dương kết nối liền mạch với vùng lõi rừng đặc dụng phía đông bắc tạo thành hành lang đa dạng sinh học quan trọng bậc nhất dãy Trường Sơn Nam, khẳng định giá trị toàn cầu của hệ sinh thái rừng lá kim, rừng rêu và nguồn gen động thực vật quý hiếm trên đỉnh Langbiang Đà Lạt.

Định hướng bảo tồn hệ sinh thái rừng bền vững

Nhằm thực hiện cam kết bảo tồn theo tiêu chuẩn của UNESCO đối với Khu dự trữ sinh quyển thế giới Langbiang, công tác quản lý cảnh quan tự nhiên tại đỉnh Langbiang Đà Lạt được triển khai nghiêm ngặt qua các chương trình hành động

  • Bảo vệ tuyệt đối hệ sinh thái rừng nguyên sinh trên Núi Bà và Núi Ông: Kiểm soát chặt chẽ các tuyến đường mòn sinh thái, nghiêm cấm săn bắt động vật hoang dã và xâm hại quần thể thông hai lá dẹt cổ thụ.
  • Phòng chống cháy rừng và bảo vệ lưu vực suối Đankia Suối Vàng: Duy trì lực lượng tuần tra rừng thông quanh đồi Radar và thung lũng Trăm Năm suốt mùa khô, giữ vững độ che phủ rừng đầu nguồn.
  • Gắn kết bảo tồn sinh quyển với sinh kế văn hóa cộng đồng K'Ho: Tạo điều kiện để cư dân bản địa tại huyện Lạc Dương nhận khoán bảo vệ rừng và duy trì không gian diễn xướng cồng chiêng dưới chân núi.
  • Phát triển giáo dục môi trường và nghiên cứu khoa học quốc tế: Xây dựng hệ thống biển chỉ dẫn thông tin sinh thái học dọc các tuyến đường mòn nhằm nâng cao ý thức bảo vệ thiên nhiên đại ngàn.

Sừng sững giữa mây trời nam Tây Nguyên với độ cao hơn hai nghìn mét, đỉnh Langbiang Đà Lạt là sự kết tinh trọn vẹn giữa vẻ đẹp địa chất hùng vĩ, kho tàng sinh học quý hiếm và thiên tình sử nhân văn sâu sắc của đồng bào K'Ho. Để khám phá thêm các chuyên khảo bách khoa chuẩn xác về danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, ẩm thực và danh nhân bản địa, độc giả có thể truy cập trực tiếp chuyên trang Lâm Đồng NSSC thuộc hệ thống cổng thông tin quốc gia.

Chia sẻ:
LC

NSSC Lâm Đồng

lamdong.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Lâm Đồng.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Lâm Đồng.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất